Công Cuộc Đông Tiến Trong Lịch Sử Nga

Công cuộc Đông Tiến và chinh phục Siberia của Nga và vai trò của người hùng Ermak Timofeyevich.

 

Công cuộc Đông tiến và chinh phục vùng Siberia của nước Nga bắt đầu với việc tấn công và sáp nhập Hãn quốc Kazan của người Tartar năm 1552 dưới thời Sa hoàng Ivan Bạo Chúa (Ivan the Terrible).

 

Việc Ivan Bạo Chúa chọn đánh Kazan vì Hãn quốc này dù không mạnh nhưng hoàn toàn có thể kết hợp với Hãn quốc Crimea vốn rất mạnh lúc đó để hình thành nên một tiền đồn tiến đánh Muscovy.

Bên cạnh đó, lợi ích trong việc buôn bán lông động vật (fur trade) cũng là động lực thúc đẩy người Nga đông tiến.

Ngoài ra, còn phải kể đến việc thời kỳ này, so với các láng giềng Tây Âu thì Nga còn là nước lạc hậu, không thể so sánh về sức mạnh quân sự, trong khi nếu đông tiến về Châu Á thì họ có lợi thế hơn các đối thủ vốn với quân đội vẫn chủ yếu là kỵ binh sử dụng cung nỏ.

Ivan Bạo Chúa đích thân dẫn đầu chiến dịch đánh Kazan năm 1547-1548. Ban đầu, cung thủ Nga không thể đánh bại kỵ binh Kazan, trong khi nguồn tiếp vận bị trải dài khiến họ chịu bất lợi và phải rút lui. Đến chiến dịch thứ 2 năm 1552, người Nga đổi chiến thuật; họ chuyển sang sử dụng súng, đồng thời thiết lập một tiền đồn trên sông Volga, gần Kazan để duy trì hệ thống tiếp vận

Họ dùng pháo binh và đội hình lính mang súng hoả mai mới thành lập để tập trung hoả lực.

Họ thuê kỹ sư Hà Lan đào hầm dưới chân tường thành của Kazan, sau đó đặt dưới đó 48 thùng thuốc nổ, khối lượng đủ để tạo ra một lỗ thủng cực lớn khi phát nổ vào sáng sớm ngày 10/2.

Người Nga sau đó tràn vào thành phố và không để bất cứ ai mà họ nhìn thấy được phép sống sót.

 

 

Ermark Timofeyevich (1532 - 1585)

 

Sau khi Kazan bị chinh phục, các hãn quốc nhỏ hơn như Udmurt và Baskhiria, vốn là chư hầu của Kazan, cũng thần phục Ivan và công nhận ông là hãn mới của họ.

Ivan lúc này không muốn tiếp tục gây chiến với các hãn quốc

Thay vào đó, ông ta cấp giấy phép cho các hãng buôn tư nhân đặt cơ sở tại các vùng đất mới, khai thác kiếm lợi và tuyển lính đánh thuê, chủ yếu là người Cossacks, để tự vệ.

Gia tộc thương nhân Stroganov là người hưởng lợi nhất từ chính sách thực dân này của Ivan bạo chúa. Đây vốn là một gia tộc làm ăn giàu có với nguồn lợi lớn từ buôn muối và khai mỏ

Họ thuê những vùng đất rộng lớn trên sông Kama giữa Kazan và Perm. Đến những năm 1560x thì họ đã là chủ nhân của những lãnh địa rộng lớn mà quy mô không kém cả nước Anh là bao nhiêu.

Trong quá trình khai phá và định cư trên những vùng đất giáp ranh với hãn quốc Siberia vào đầu những năm 1570. Dân định cư của gia tộc Stroganov bị quân của hãn quốc này tấn công.

Cuộc tấn công đầu tiên đã làm khoảng 100 dân định cư thiệt mạng và tình hình về sau càng trở nên tệ hơn.

Gia tộc Stroganov tỉnh cầu Sa hoàng cho phép họ đưa đánh vào tận trung tâm của hãn quốc thay vì chỉ được chống trả tự vệ

Tức giận với việc một sứ giả của mình bị hãn quốc Siberia giết hại, Ivan cho phép họ chinh phục Siberia.

Mặc dù sau đó Ivan có rút lại lệnh bởi lo ngại hãn quốc Crimea sẽ tham chiến để bảo vệ các đồng đạo Hồi giáo của mình, gia tộc Stroganov ngó lơ điều này và xúc tiến tuyển lính Cossack dưới sự chỉ huy của tộc trưởng Ermak nhằm tiến đánh Siberia. Vậy là năm 1582, Ermak xuất quân chinh phục Siberia với 840 lính.

 

Ermak Timofeyevich (1532 - 1585)

 

Họ đi theo đường sông và sau 2 tháng thì đến Qashliq. Một pháo đài chứa đầy lông thú, lụa và vàng. Súng hoả mai mà họ sử dụng tỏ ra quá mạnh với kỵ binh Tartar và họ dễ dàng chiếm pháo đài

Ermak sau đó đặt bản doanh tại Qashliq và bắt đầu công cuộc chinh phục các bộ lạc xung quanh, buộc họ phải cống nạp.

Năm 1583, Ermak gửi sứ giả về Moscow xin được ân sủng. Sa hoàng Ivan IV chấp nhận và gửi viện trợ.

Năm 1585, Trong một trận tấn công phục kích của quân Tatar, Yermak tử trận khi vượt sông Irtysh. Truyện kể rằng quân của Ermak khi đó thiếu thốn lương thảo và quân Tartar đã đặt một cái bẫy để dụ họ Kuchum, Hãn của Siberia, cho người phao tin rằng có một đoàn lái buôn từ Trung Á mang theo nhiều lương thực đang bị người của Kuchum chặn đường. 

Ermak nghe tin bèn dẫn người đi giải cứu đoàn lái buôn hòng chiếm lấy lương thực. Khi biết mắc mưu, Ermak ra lệnh cho quân mình rút trở về Qashliq; trên đường đi họ dừng chân trên một hòn đảo bên sông Irtysh. Đêm xuống, quân Tartar mai phục và tiêu diệt gần hết quân của Ermak, chỉ để lại vài người sống sót

Bản thân Ermak bị thương ở tay và dù cố gắng vượt sông để thoát thân nhưng đã không thành do bộ giáp mà ông mặc vốn được Sa hoàng ban cho lại quá nặng, khiến ông chết đuối. Chỉ 1 vài người nhờ mặc giáp nhẹ mà thoát về được Qashliq, mang theo tin tức về việc ông tử trận.

 

Tượng đài vinh danh Ermak Timofeyevich

 

Mặc dù phải 15 năm sau khi Ermak qua đời thì Nga mới hoàn toàn chinh phục được Siberia và 100 năm sau người Nga mới mở được đường ra Thái Bình Dương, ông vẫn được xem như người anh hùng dân tộc, một Colombus của nước Nga, người mở ra cánh cửa để đế quốc Nga mở rộng về phía đông.

Tên Ermak được đặt cho nhiều thành phố, tàu chiến, tượng đài, và địa danh ở Nga. Cuộc đời ông gắn liền với huyền thoại, sử thi dân gian và các tác phẩm văn học Nga."

 

2026.05.23