Catherine Đại đế – Nữ hoàng quyền lực của Đế chế Nga

Catherine đệ nhị (1729-1796) là Nữ hoàng Nga trong hơn 30 năm và là một trong những nhà cai trị có ảnh hưởng lớn nhất của đất nước này.

Sophie Friederike Auguste von Anhalt-Zerbst sinh ngày 2 tháng 5 năm 1729 tại Stettin, khi đó là một phần lãnh thổ của nước Phổ (nay là thành phố Szczecin ở Ba Lan), cha bà là Vương công xứ Stettin. Năm 1745, sau khi cải đạo sang Chính thống giáo Nga và đổi tên sang Catherine, bà kết hôn với Hoàng tử Peter, cháu trai của Peter Đại đế và người thừa kế ngai vàng.

 

Cuộc hôn nhân không hề hạnh phúc, nhưng hai người có chung một người con trai tên là Paul. Năm 1762, chồng bà lên ngôi hoàng đế (Nga hoàng Peter Đệ tam), nhưng rồi sớm bị lật đổ và Catherine trở thành Nữ hoàng.[1] Không lâu sau đó Peter bị giết, và người ta không rõ Catherine có liên quan gì đến cái chết của chồng hay không. Về sau bà có nhiều tình nhân và phong cho họ những chức tước cao trong triều đình, trong số đó người nổi tiếng và thành công nhất là Grigori Potemkin.

Ảnh hưởng quan trọng nhất của Catherine ở Nga là việc bà đã mở rộng biên giới nước này và tiếp tục quá trình ‘phương tây hóa’ do Peter Đại đế khởi xướng. Trong triều đại của mình, bà đã bành trướng đế chế Nga về phía nam và phía tây, sáp nhập nhiều vùng lãnh thổ, trong đó có Crimea, Belarus và Lithuania. Những thỏa thuận mà Nga ký với Phổ và Áo đã dẫn đến ba lần chia cắt lãnh thổ Ba Lan, lần lượt vào các năm 1772, 1793 và 1795, kéo biên giới nước Nga tới tận Trung Âu.

Ban đầu Catherine chủ trương cải cách chính trị và xã hội, nhưng dần dần qua năm tháng bà trở nên bảo thủ hơn. Năm 1767 bà lập nên Hội đồng Lập pháp để soạn thảo luật cho nước Nga trong tiến trình hiện đại hóa cuộc sống của người Nga. Bà giới thiệu với Hội đồng bản “Nakaz” (có nghĩa là ‘lời chỉ dẫn’) của mình – một văn bản mang tư tưởng vô cùng tự do, thể hiện tầm nhìn của Nữ hoàng về một chính phủ lý tưởng. Hội đồng không đem lại được kết quả như mong muốn, và cuộc chiến tranh giữa Nga và Đế chế Ottoman nổ ra năm 1768 là một dịp thuận lợi để giải tán cơ quan này.

Cuộc nổi dậy Pugachev  (1774-1775) thu hút được sự ủng hộ của người dân ở những vùng phía tây của Nga cho tới khi bị quân đội Nga đàn áp.[2] Catherine nhận thấy rằng mình chủ yếu dựa vào giới quý tộc để cai trị đất nước, do đó bà bắt đầu tiến hành một loạt cải cách nhằm tăng thêm quyền cai trị cho tầng lớp này đối với đất đai và nông nô. Năm 1785, Catherine ban hành bản “Đặc quyền dành cho tầng lớp quý tộc”, lập ra một đẳng cấp riêng biệt trong xã hội và đảm bảo mọi đặc ân cho họ. Cũng bởi thế mà bà hiện không còn mảy may quan tâm tới hoàn cảnh khốn khổ của người nông dân, khi thân phận và quyền lợi của họ ngày càng bị hạ thấp.

Sở thích chính của Catherine là giáo dục và văn hóa. Bà đọc rộng và có cùng quan điểm với nhiều nhà tư tưởng lỗi lạc thời đó, bao gồm cả Voltaire và Diderot. Bà bảo trợ cho các tác phẩm nghệ thuật, văn học và giáo dục, đồng thời sở hữu một bộ sưu tập nghệ thuật hiện là nền tảng của Bảo tàng Hermitage (một trong những bảo tàng lớn nhất thế giới).

Catherine qua đời tại St Petersburg vào ngày 17 tháng 11 năm 1796, và con trai bà (Paul) là người kế vị.

Chú Thich:

[1] Sau khi lên ngôi, Nga hoàng Peter đệ tam tiến hành đàm phán với nước Phổ, thậm chí còn ký hòa ước liên minh với Phổ chống lại Áo, và hoàn trả hết đất đai đã bị quân đội Nga chiếm đóng cho vua Phổ Friedrich II. Những hoạt động bài Nga và chính sách đối ngoại của Peter đệ tam đã gây phẫn nộ trong hàng ngũ sĩ quan, giới quý tộc ở Saint-Peterburg và giới tăng lữ. Năm 1762, chính Catherine đã đọc tuyên cáo lên án chính sách chống lại nước Nga của chồng mình. Quân cận vệ tuyên thệ trước Catherine và tôn bà lên làm Nữ hoàng. – ND

[2] Cuộc nổi dậy Pugachev (1774-1775) là cuộc nổi dậy của nông dân Nga và người Cozak, lãnh đạo bởi Yemelyan Pugachev nhằm chống lại áp bức phong kiến và xóa bỏ chế độ nông nô. Cuộc nổi dậy bị quân đội Nga đàn áp và nhanh chóng thất bại. – ND

Nguồn: Historic figures, BBC (truy cập ngày 21/4/2015)
Biên dịch & Hiệu đính: Phạm Hồng Anh

https://nghiencuuquocte.org/2015/04/23/catherine-dai-de/

Catherine the Great (1729 – 1796)

Catherine II was Empress of Russia for more than 30 years and one of the country’s most influential rulers.

Sophie Friederike Auguste von Anhalt-Zerbst was born on 2 May 1729 in Stettin, then part of Prussia (now Szczecin in Poland), the daughter of a minor German prince. In 1745, after being received into the Russian Orthodox Church, and changing her name to Catherine, she married Grand Duke Peter, grandson of Peter the Great and heir to the Russian throne.

The marriage was unhappy, but the couple did produce one son, Paul. In 1762 Catherine's husband became Tsar Peter III but he was soon overthrown with Catherine being declared empress. Peter was then killed shortly afterwards and it is not known whether Catherine had a part in his death. She subsequently had a series of lovers whom she promoted to high office, the most famous and successful of whom was Grigori Potemkin.

Catherine's major influences on her adopted country were in expanding Russia's borders and continuing the process of Westernisation begun by Peter the Great. During her reign she extended the Russian empire southwards and westwards, adding territories which included the Crimea, Belarus and Lithuania. Agreements with Prussia and Austria led to three partitions of Poland, in 1772, 1793, and 1795, extending Russia's borders well into central Europe.

Catherine began as a political and social reformer but gradually grew more conservative as she got older. In 1767 she convened the Legislative Commission to codify Russia's laws and in the process modernised Russian life. She presented the commission with her Nakaz, (or 'Instruction'), a strikingly liberal document that presented the empress’s vision of the ideal government. The commission produced no desired results and the outbreak of war against the Ottoman Empire in 1768 provided a good opportunity to disband it.

The Pugachev Rebellion of 1774-1775 gained huge support in Russia's western territories until it was extinguished by the Russian army. Catherine realised her heavy reliance on the nobility to control the country and instigated a series of reforms giving them greater control over their land and serfs. The 1785 ‘Charter to the Nobility’ established them as a separate estate in Russian society and assured their privileges. Catherine therefore ignored any concern she may previously have had for the plight of the serfs, whose status and rights declined further.

Catherine's main interests were in education and culture. She read widely and corresponded with many of the prominent thinkers of the era, including Voltaire and Diderot. She was a patron of the arts, literature and education and acquired an art collection which now forms the basis of the Hermitage Museum.

Catherine died in St Petersburg on 17 November 1796 and was succeeded by her son Paul.


https://www.bbc.co.uk/history/historic_figures/catherine_the_great.shtml


2026.05.27