Vì sao có nước có tổng thống, có nước lại có thủ tướng?
Nước có thủ tướng thì thủ tướng là người đứng đầu đảng có đa số ở quốc hội. Còn nước có tổng thống thì cũng có quốc hội được dân bầu ra nhưng lại tổ chức bầu thêm chức vụ tổng thống riêng ra. Ai đắc cử tổng thống thì trở thành người lãnh đạo quốc gia. Còn người đứng đầu đảng có đa số trong quốc hội không trở thành thủ tướng mà chỉ là người đứng đầu quốc hội, là chủ tịch quốc hội.
Chế độ có thủ tướng gọi là Quốc Hội Chế, tức là chế độ có người đứng đầu nước phát xuất từ quốc hội mà ra.
Chế độ có tổng thống gọi là Tổng Thống Chế, tức là chế độ có tổng thống đứng đầu nước.
Tổng Thống Chế được coi là chế độ bền vững hơn Quốc Hội Chế. Ở Quốc Hội Chế, bất cứ khi nào có hơn 50% dân biểu bất tín nhiệm thì ông thủ tướng phải đi xuống để người khác lên thay. Còn ở Tổng Thống Chế, khi một ông tổng thống được bầu lên thì ông ta sẽ làm cho hết nhiệm kỳ, 4 hoặc 5 hoặc 6 năm tùy theo nước, vì thủ tục bất tín nhiệm được đặt ra đòi hỏi phải có thật nhiều dân biểu, 2/3 số dân biểu, trong quốc hội bất tín nhiệm nên ông tổng thống đó có nhiều khả năng làm hết nhiệm kỳ rồi mới phải xuống.
Tùy theo tính khí của mỗi dân tộc mà người ta chọn chế độ dễ thay đổi lãnh đạo hay khó thay đổi lãnh đạo. Dân tộc nào muốn khi nào có người lãnh đạo dở thì thay ngay thì chọn Quốc Hội Chế. Dân tộc nào muốn để cho người lãnh đạo có thời gian để thực hiện đường lối của người đó thì chọn Tổng Thống Chế.
Quốc Hội Chế
Ở Quốc Hội Chế, cuộc bầu cử được chia làm nhiều khu vực bầu cử . Mỗi khu vực bầu cử bầu lên một dân biểu . Số cử tri trong một khu vực bầu cử có thể từ vài chục ngàn dân cho đến vài trăm ngàn dân . Tùy theo nước đông dân hay ít, muốn có quốc hội nhiều dân biểu hay ít mà người ta định một khu vực bầu cử có nhiều cử tri đến mức nào.
Sau khi bầu thì đảng nào thắng ở nhiều khu vực bầu cử nhất, tức là được nhiều ghế trong quốc hội nhất thì đảng đó được đa số thì sẽ là đảng được cầm quyền. Người lãnh đạo của đảng có đa số ghế nhất sẽ trở thành thủ tướng, tức là người đứng đầu nước, và là người đứng đầu ngành hành pháp.
Đảng nào có được đa số nhiều nhất hơn 50% số ghế thì được xem là có đa số tuyệt đối . Đảng đó sẽ là đảng cầm quyền . Đảng có số ghế nhiều thứ nhì sẽ là đảng đối lập.
Nếu một đảng có nhiều ghế nhất mà không đến 50% số ghế thì bị xem là có đa số tương đối. Đảng đó phải liên minh với một đảng khác để cả hai đảng có tổng cộng hơn 50% số ghế thì mới được xem là liên minh cầm quyền . Nếu đảng đó không liên minh được với đảng nào khác thì coi như đảng đó thất bại trong việc thành lập một chính quyền và có thể phải giải tán quốc hội đó và bầu lại nếu hiến pháp qui định như vậy.
Thí dụ:
Đảng A có 55% số ghế
Đảng B có 30% số ghế
Đảng C có 15% số ghế
Trong trường hợp này đảng A có đa số tuyệt đối. Lãnh tụ của đảng A trở thành thủ tướng. Các dự luật do đảng A đưa ra dễ dàng được thông qua vì đảng A có đa số hơn 50% số người để thông qua dự luật để làm ra luật.
Đảng B sẽ trở thành đảng đối lập.
Nếu:
Đảng A có 45% số ghế
Đảng B có 30% số ghế
Đảng C có 25% số ghế
Đảng A chỉ có đa số tương đối vì dưới 50%. Với số người chỉ chiếm 45% trong quốc hội, đảng A không thể thông qua các dự luật mà mình ban ra. Đảng A phải liên minh với đảng C để có tổng số ghế là 70% thì mới có thể có hơn 50% thông qua các dự luật mà cả hai đảng ban ra.
Trong trường hợp phải liên minh với đảng khác, đảng A không còn toàn quyền đưa ra chính sách theo ý mình mà phải bàn bạc, thỏa hiệp với đảng C để ban ra các dự luật mà cả hai đảng đều thấy là có thể chấp nhận được.
Thí dụ, đảng A muốn gia tăng ngân sách quốc phòng còn đảng C muốn gia tăng ngân sách giáo dục.
Nếu đảng A có hơn 50% số ghế thì đảng A có thể làm ra luật gia tăng ngân sách quốc phòng mà hai đảng kia không thể ngăn cản.
Nếu đảng A phải liên minh với đảng C thì đảng C sẽ đòi phải gia tăng ngân sách cho giáo dục nữa. Trong trường hợp này thì hai đảng sẽ bàn bạc với nhau. Có thể là vừa gia tăng ngân sách quốc phòng vừa phải bớt tiền ra mà gia tăng ngân sách giáo dục.
Trong Quốc Hội Chế, nếu ông thủ tướng bị hơn 50% dân biểu quốc hội bất tín nhiệm thì ông thủ tướng đó phải đi xuống để người khác cùng đảng lên thay. Khi ông thủ tướng này xuống thì ông ta cũng phải từ chức lãnh tụ đảng của mình để người khác trong đảng lên thay vì chỉ có lãnh tụ đảng mới được làm thủ tướng.
Ông thủ tướng ở Quốc Hội Chế giữ vai trò Chủ Tịch Nước vì ông ta đại diện cho quốc gia để thăm viếng các nước, đón tiếp các nhà lãnh đạo nước khác. Ông ta cũng giữ vai trò chủ tịch quốc hội vì đảng của ông ta có đa số trong quốc hội. Ông ta cũng giữ vai trò thủ tướng điều hành một nội các gồm các bộ trưởng và ban hành ra các chính sách cho quốc gia. Ông ta cũng giữ vai trò Tổng Bí Thư cho đảng của ông ta.
Nhiệm kỳ của quốc hội có thể là 4 năm hay 5 năm tùy theo hiến pháp của mỗi nước. Khi sắp hết nhiệm kỳ của quốc hội thì ông thủ tướng có thể chọn ngày để bầu quốc hội mới. Thường thì ông thủ tướng sẽ chọn lúc đảng mình được tín nhiệm cao để bầu lại quốc hội còn lúc dân ít tín nhiệm thì sẽ đợi cho đến khi nào được dân tín nhiệm cao hơn sẽ cho bầu cử.
Nhiều nước theo Quốc Hội Chế không giới hạn số nhiệm kỳ cho thủ tướng. Chừng nào đảng của ông thủ tướng đó còn chiếm được đa số trong bầu cử thì ông thủ tướng đó tiếp tục làm. Ở Singapore, mỗi ông thủ tướng giữ chức vụ hơn chục năm. Trong khi tại Anh, có khi trong vòng hai năm thay hàng chục ông thủ tướng. Đó là tùy theo văn hóa và tính khí của mỗi dân tộc.
Tổng Thống Chế
Ở Tổng Thống Chế, ngoài quốc hội được bầu ra như bên Quốc Hội Chế thì ông tổng thống được bầu riêng. Có bao nhiêu đảng được tham gia bầu quốc hội thì cũng có bao nhiêu đảng đó được tham gia bầu tổng thống.
Nhiệm kỳ của tổng thống là bốn hoặc năm hoặc sáu năm tùy theo mỗi dân tộc qui định khi soạn ra hiến pháp.
Ở Pháp trước đây người ta qui định nhiệm kỳ tổng thống là sáu năm vì nghĩ rằng cần phải có thời gian sáu năm mới thấy kết quả của chính sách ban ra còn bốn năm thì ít quá, chưa có được kết quả của chính sách ban ra thì ông tổng thống đã bị xem là thất bại, bị thất cử phải xuống. Nhưng sau này, người Pháp qui định lại nhiệm kỳ tổng thống là năm năm và mỗi người được làm tối đa hai nhiệm kỳ.
Ở Nam Hàn, nhiệm kỳ tổng thống là năm năm và mỗi người chỉ làm một nhiệm kỳ mà thôi.
Ở Philippines nhiệm kỳ tổng thống là sáu năm và mỗi tổng thống chỉ làm một nhiệm kỳ mà thôi.
Để việc bãi chức tổng thống khó khăn hơn người ta qui định phải có rất nhiều dân biểu bất tín nhiệm thì ông tổng thống đó mới bị bãi chức. Làm việc bãi chức tổng thống khó khăn là để chính quyền được bền vững, không bị thay đổi lãnh đạo luôn luôn.
Ở Mỹ thì cần phải có 2/3 số dân biểu, nghị sĩ ở cả hai viện quốc hội thì mới có thể bãi chức tổng thống.
Ở Nam Hàn, cần phải có 2/3 số dân biểu bất tín nhiệm thì mới có thể bãi chức tổng thống.
Ở Philippines, cần có 1/3 số dân biểu Hạ Viện là có thể đòi bãi chức tổng thống. Nhưng phải có 2/3 dân biểu Thượng Viện đồng ý thì mới có thể bãi chức tổng thống.
Ở một nước có nhiều đảng thì có khi có hàng chục ứng cử viên ra ứng cử tổng thống. Khi có quá nhiều ứng cử viên, có khi hơn 20 chục, thì mỗi ứng cử viên dù cho được nhiều phiếu nhất cũng chỉ có hơn 10% hay hơn 20% số phiếu. Như vậy không phản ảnh việc ứng cử viên đó được đa số dân chọn. Người ta làm ra bầu cử hai vòng. Vòng đầu tất cả các ứng cử viên được tham dự. Vòng hai thì chỉ có hai ứng cử viên có tỷ lệ phiếu bầu cao nhất và nhì được tham dự. Trong vòng hai, ai được nhiều phiếu hơn sẽ thắng.
Tiêu chuẩn chung:
Các nước có thể có hiến pháp qui định thủ tục bầu cử cũng nhưng các chức vụ lãnh đạo khác nhau nhưng các nước dân chủ giống nhau ở các tiêu chuẩn sau:
Làm sao cho càng có nhiều người dân tham gia vào việc bầu chọn những người trong chính quyền càng tốt.
Cách tổ chức chính quyền là để không một cá nhân hay một thiểu số người tập trung quyền lực thật lớn trong tay mà phân quyền ra để trong xã hội và trong chính quyền có sự giám sát và kiềm chế lẫn nhau.
Những người cầm quyền không được ngồi quá lâu để bám rễ củng cố quyền lực cho cá nhân và phe nhóm mình mà phải bị thay đổi thường xuyên.

No comments:
Post a Comment