Những Thay Đổi Ở Trung Quốc Trong Thời Cai Trị Của Mông Cổ

Sự cai trị của Mông Cổ (triều đại nhà Nguyên) đã mang đến những bước ngoặt lớn cho văn hóa Trung Quốc, bao gồm: sự phát triển của nghệ thuật kịch (hí khúc), sự giao thoa ẩm thực, mở rộng ranh giới lãnh thổ, thúc đẩy giao thương quốc tế qua Con đường tơ lụa, và sự du nhập của tôn giáo cũng như kỹ thuật phương Tây.

Những đóng góp và ảnh hưởng nổi bật bao gồm:

1. Văn học và Nghệ thuật

Sự phát triển của Kịch (Hí khúc): Dưới thời nhà Nguyên, do các nho sĩ không còn được thi cử và trọng dụng như các triều đại trước, họ chuyển sang sáng tác văn học dân gian. Đây là thời kỳ hoàng kim của nghệ thuật sân khấu Trung Hoa (đặc biệt là tạp kịch) với các tác phẩm kinh điển của Quan Hán Khanh.

Tiểu thuyết chương hồi: Hình thức tiểu thuyết dài tập chia ra tường chương, từng hồi bắt đầu định hình và phát triển mạnh mẽ làm nền tảng cho văn học Trung Quốc sau này.

Hội họa: Phong cách vẽ tranh cảnh quan thay đổi, thiên về tính biểu cảm cá nhân, nổi bật với các họa sĩ như Triệu Mạnh Phủ.

Nhạc kịch, văn học, hội họa dưới thời nhà Nguyên, thời người Mông Cổ cai trị, phát triển mạnh mẽ, rực rỡ là vì người Mông Cổ không dùng nhà Nho để cho làm quan như các triều đại trước.  Nhà Nho bị đặt vào địa vị thấp trong xã hội nên họ ở nhà, bỏ thì giờ vào sáng tác nên viết ra các vở ca kịch, các tiểu thuyết dài, vẽ các bức họa có giá trị. Không phải là vì người Mông Cổ văn minh hơn mà văn hóa, nghệ thuật Trung Quốc phát triển mà vì người Mông Cổ kềm hãm những người có học thức không cho họ làm điều gì khác hơn là ở nhà âm thầm sáng tác.

2. Sự giao thoa Ẩm thực

Ảnh hưởng ẩm thực: Ẩm thực Trung Quốc có sự kết hợp sâu sắc với truyền thống du mục của người Mông Cổ. Thói quen ăn thịt cừu, sữa và các loại gia vị du nhập từ Trung Á, Tây Á trở nên phổ biến.

Sách dinh dưỡng: Sự giao thoa này được ghi lại trong cuốn sách Ẩm Thiện Chính Yếu (Yinshan Zhengyao) do triết gia dinh dưỡng triều đình Hu Sihui biên soạn.

3. Giao lưu Quốc tế và Khoa học

 Sự hưng thịnh của Con đường tơ lụa: Nhờ nằm trong đế quốc Mông Cổ rộng lớn (Pax Mongolica), mạng lưới thương mại toàn cầu phát triển mạnh mẽ.

Du nhập kỹ thuật và tư tưởng: Người Mông Cổ mang đến Trung Quốc các nhà thiên văn học, toán học, kiến trúc sư và bác sĩ từ Ba Tư, Ả Rập và Tây Tạng. Tiêu biểu là đài thiên văn và hệ thống lịch vạn niên được cải tiến.

4. Thay đổi về Tôn giáo

Phật giáo Tây Tạng: Nhà Nguyên đề cao và nâng tầm Phật giáo Kim Cương thừa (Mật tông) của Tây Tạng, tạo dấu ấn sâu sắc trong kiến trúc (như xây dựng tháp chùa) và nghệ thuật tôn giáo tại Trung Quốc.

5. Thống nhất và Định hình bản đồ

Lần đầu tiên trong lịch sử, các vùng lãnh thổ bị chia cắt như Tây Tạng, Mãn Châu và các phần khác được gom chung vào một hệ thống cai trị, đặt nền móng cho biên giới của Trung Quốc hiện đại.

Đế quốc Mông Cổ kéo dài từ Trung Quốc qua Ấn Độ, Ả Rập nơi người dân các nước tự do đi lại, thông thương qua các biên giới nên có nhiều điều từ nước khác du nhập vào Trung Quốc và có nhiều điều từ Trung Quốc được truyền qua vùng Ả Rập, Ba Tư, Ấn Độ. Do đó vào thời nhà Nguyên có nhiều sự thay đổi ở Trung Quốc. Qua đến thời sau, nhà Minh và nhà Thanh, thì nhà Minh có óc bài ngoại, chủ trương chỉ phục hồi cái hay trong quá khứ của người Hán, nhà Thanh thì có thời bế quan tỏa cảng hạn chế buôn bán với ngoại quốc nên người ta thấy đến hai thời Minh, Thanh nước Trung Quốc tiến chậm hơn, ít có điều gì mới hơn. 

Hóa ra, là đánh đuổi được kẻ ngoại bang là Mông Cố, dành chủ quyền vào tay người Hán thì đất nước lại tiến bộ chậm hơn thời Mông Cổ. Mông Cổ tuy là ngoại bang, kém văn minh hơn người Hán nhưng Trung Quốc học được nhiều điều mới dưới thời Mông Cổ vì Mông Cổ cởi mở, cho tự do đi lại, tự do thông thương.